Körfez’de korku ve hayal kırıklığı

ABD’nin İran ile olan çatışması ve İsrail’in bölgedeki ülkelere yönelik saldırıları sonrasında Ortadoğu’daki ülkelerin Washington’a olan güveni oldukça düşük seviyelere geriledi. ABD merkezli Washington Post, ABD ile İran arasındaki gerginlik devam ederken Körfez ülkelerinin Washington yönetimiyle olan ilişkilerinde artan hayal kırıklığını vurguladı. Haberde, Batılı ve Arap yetkililere dayanarak, ABD’nin bölgedeki müttefiklerinin, İsrail’in etkisiyle savaş başlatan Başkan Donald Trump’ın İran’la barış sağlama çabalarında yeterli başarıyı elde edememesinden dolayı endişelerinin arttığı ifade edildi.

Gazeteye açıklamada bulunan üç Amerikalı yetkili ve eski bir diplomat, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Kuveyt ve Bahreyn’in Washington yönetimiyle olan ilişkilerdeki zayıflamayı gözlemlediğini aktardı. Bazı Körfez ülkelerinde topraklarında Amerikan askeri üssü bulundurup bulundurmama konusunda tartışmaların yaşandığı belirtildi. Haberde, Körfez ülkelerinin silah alımı ve güvenlik iş birliği konularında Washington’a olan güvenlerini sürdürdüğü ancak mevcut memnuniyetsizliklerin bu ülkeleri alternatif çözümler arayışına yönlendirdiği kaydedildi.

Haberde kimliği açıklanmayan bir Avrupalı yetkili ise Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na dikkat çekti. Körfez ülkeleriyle yakın temas halinde olduğu ifade edilen yetkili, “Bu anlaşma üç güçlü Müslüman ülkenin güvenlik ve savunma ortaklıklarını çeşitlendirmek istediğini gösteriyor. ABD’nin yetersiz olduğu düşünülüyor” dedi.

Gazeteye yorumda bulunan politik risk danışmanlığı ve araştırma şirketi Eurasia Group’un Ortadoğu ve Kuzey Afrika Birimi Direktörü Firas Maksad, Körfez ülkelerindeki rahatsızlığın savaşın başlangıcından beri var olduğunu söyledi. Maksad, “Başından beri bir hayal kırıklığı söz konusuydu. Körfez’deki ABD müttefikleri şimdi Trump’ın çözmekte zorlandığı bir savaşa gereksiz yere sürüklendiklerini düşünüyorlar” diye belirtti. Ayrıca Trump’ın İran politikalarının bölgede sıkça “istikrarsız” ve “öngörülemez” olarak nitelendirildiğini de ifade etti.

Bölgedeki bir Batılı diplomat mevcut değişimlerin ABD’ye yönelik halk algısında büyük bir dönüşüm anlamına gelmediğini dile getirdi. Diplomat, İran’la savaş öncesinde de bölgede bulunan ABD güçlerinin “sevinçle” karşılanmadığını belirterek, ABD askeri varlığının “katlanılması gereken bir zorunluluk” olarak değerlendirildiğini söyledi. Yetkili ayrıca “Şimdi buna gerçekten ihtiyaç olup olmadığı sorgulanıyor” ifadelerini kullandı.

Körfez bölgesinden ismi açıklanmayan bir yetkili ise ABD’ye yönelik tepkilerin yoğunluğuna dikkat çekti. Yetkili, “Bu savaşı Trump başlattı ve bedelini biz ödüyoruz. ABD’ye duyulan öfke, İsrail ile birlikte ortak saldırıları başlattıkları Şubat ayından bu yana en yüksek seviyede” dedi.

Washington Post yazarı Fareed Zakaria cumartesi günü kaleme aldığı köşe yazısında Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı ABD’ye duyulan güvenin azalmasının önemli bir göstergesi olarak değerlendirdi. Üç ülkenin NATO benzeri anlaşmayla birbirlerine yönelik saldırıları tümüne yapılmış saymaları Zakaria’ya göre bölgesel güvenlik dengelerinde kayda değer bir değişime işaret ediyor. Trump’ın İran konusunda sık sık değişen açıklamalarının yanı sıra Avrupa’daki Amerikan askerlerine dair farklı mesajlarının ve müttefiklere yönelik öngörülemez politikalarının ABD’nin güvenilirliğini zayıflattığını söyleyen Zakaria, ülkelerin artık Washington’a bağımlılıklarını azaltmaya başladığını vurguluyor. Avrupa ülkelerinin savunma bütçelerini artırması, Amerikan sistemlerine alternatif arayışı içinde olması ve farklı uluslarla yeni güvenlik ortaklıkları geliştirmesi bu eğilimin örnekleri arasında yer alıyor. Ülkeler kendilerine adeta “sigorta poliçeleri” oluşturarak kendi güvenlik yapılarını inşa etmeye çalışıyorlar. Hâlâ dünyanın en güçlü ordusuna sahip olan ABD’nin yanı sıra gelişmiş teknolojilerle güçlü ittifakları da bulunuyor; fakat Zakaria “güvenilirliğin” nesiller boyu oluşturulmuş ve kolayca kaybedilebilen önemli bir değer olduğunu belirtiyor. Yazara göre Mekke Anlaşması bu sessiz dönüşümün Ortadoğu’daki en dikkate değer işaretlerinden biri olabilir.